Exotische kwallen rukken op in Nederlandse wateren door internationale scheepvaart

Aangespoelde kwallen op het strand.

Meer kwallen in Nederlandse wateren

De Nederlandse kustwateren zien een toename in het aantal kwallen. Volgens marien ecoloog Lodewijk van Walraven van Rijkswaterstaat zijn het vooral exotische soorten die, meeliftend met de internationale scheepvaart, onze wateren bereiken.

Hoewel grootschalige monitoring in Europa ontbreekt, bevestigen gegevens van de stichting Anemoon dat sportduikers in Nederland vaker kwallen waarnemen. Momenteel bestaat ongeveer 10 procent van de aangetroffen populatie uit exotische soorten; de overige 90 procent blijft inheems, zoals de bekende oorkwal.

Nieuwkomers in de Zeeuwse delta

Onder de nieuwkomers bevindt zich de Aziatische oorkwal, een soort die oorspronkelijk uit Japan komt. Deze kwal is uiterlijk bijna niet te onderscheiden van de inheemse variant en wordt steeds vaker gesignaleerd in het Veerse Meer en het Grevelingenmeer.

Ook de Amerikaanse ribkwal is gearriveerd in de Noordzee en de Waddenzee. Deze soort heeft geen tentakels en produceert een karakteristieke regenboogglans, maar vormt geen overlast voor zwemmers. Anders is dat bij de Japanse zeenetel. Hoewel dit dier niet groter is dan een euromunt, kan de steek zeer pijnlijk zijn voor mensen die in Zeeland zwemmen.

Geen plaag, maar wel een risico

Van Walraven benadrukt dat de komst van deze dieren niet primair door klimaatverandering wordt veroorzaakt. “De meeste kwallen liften mee met schepen of worden door specifieke winden meegevoerd,” aldus de ecoloog. Zo belandt de Amerikaanse ribkwal in ballastwater, terwijl de Aziatische oorkwal vaak als poliep op geïmporteerde oesters meereist.

Klimaatverandering speelt wel een ondersteunende rol. Een warmere lente zorgt ervoor dat kwallen zich eerder kunnen voortplanten, waardoor overlast in de zomer sneller kan ontstaan. Daarnaast maken warmere zomers het voor exotische soorten makkelijker om zich hier definitief te vestigen.

Operationele uitdagingen

In het buitenland is de overlast op sommige plekken al groter. In Frankrijk moest onlangs een kerncentrale in Gravelines worden stilgelegd omdat kwallen de koelwaterfilters verstopten. In Nederland kwam een vergelijkbaar scenario in 2022 voor bij een gasgestookte centrale in Zeeland.

Toch waarschuwt Van Walraven ervoor om niet direct van een “kwallenplaag” te spreken. Kwallen vervullen een essentiële rol in het ecosysteem; ze dienen als voedselbron voor vissen en zeeschildpadden en helpen de populatie plankton en schaaldieren in balans te houden.

Bron: nltimes.nl